ماماسایت

● ساختمان اسپرم


سلول اسپرم از یک سر، قطعه میانی و یک دم تشکیل شده است. سر حاوی هسته است که حاوی فیبرهای کروماتینی به شدت در هم پیچیده است که همان ماده ژنتیکی یا dna سلول است

جلوی سر بخشی به نام آکروزوم قرار دارد که حاوی آنزیم‌های مورد استفاده برای نفوذ به تخمک زن است.

بخش میانی اسپرم یک هسته رشته‌ای مرکزی دارد و حاوی میتوکندری‌های فراوانی است که به دور این هسته پیچیده‌اند. این میتوکندری‌ها انرژی لازم برای حرکت اسپرم در طول دهانه رحم، رحم و لوله‌های رحمی را فراهم می‌کنند

دم اسپرم حرکاتی شلاقی انجام می‌دهد که اسپرم را به جلو می‌راند.سلول‌های اسپرم متحرک از طریق فلاژلوم حرکت می‌کنند و برای حرکت به سوی تخمک و لقاح نیاز به آب دارند. 

يك مرد سالم در هر نوبت انزال 120 تا 600 ميليون اسپرم خارج مي كند و در طول زندگي خويش حدود 400 ميليارد اسپرم توليد مي كند.

شايعترين علت ناباروري مردان, عدم توانايي آنان در توليد تعداد كافي اسپرم هاي سالم است. همچنين مردان ممكن است در رساندن اسپرم به واژن زن مشكل داشته باشند. اين مشكل مربوط به سيستم تناسلي مردان است. در اين موارد ممكن است اختلال مربوط به آلت تناسلي و بيضه ها باشد. (عدم تخليه اسپرم).

مشخصات اسپرم هاي طبيعي در مردان كدامند؟

- حجم كافي بايد داشته باشند.

- بايد فعال باشند.

- نبايد به هم بچسبند.

- داراي اندازه و شكل مناسب باشند.

- قادر به نفوذ در تخمك باشند و بتوانند به آساني در درون واژن و رحم حركت كنند و خود شان را به تخمك برسانند.

اگر زوجين نتوانند پس از آميزش مكرر صاحب فرزند شوند بايد يك آزمايش تست مني مرد انچام شود.

مايع مني از چه ساخته شده است؟

بطور كلي مايع مني سالم, فاقد مواد ميكروبي و آلوده كننده است.

در آزمايش چه مواردي اندازه گيري مي شوند؟

× حجم مايع مني

× تعداد اسپرم (مقدار اسپرم در حجم معيني از مايع مني).

× اندازه وشكل اسپرم

× تحرك اسپرم (در صد اسپرم هاي فعال)

سیستم آنالیز اسپرم (  Grading Test Results )

آنالیز اسپرم :

 از طریق آنالیز اسپرم ، تعداد ( شمارش ) ، میزان تحرک ، شکل سلول های جنسی مرد و سایر عواملی که می توانند توانایی اسپرم را در بارور سازی تخمک تحت تاثیر قرار دهند مورد ارزیابی قرار می گیرد .

برای دستیابی به نتیجه مطمئن ممکن است لازم باشد که این آزمایش در چند نوبت انجام گردد .

در صورت وجود ناهنجاری در وضعیت اسپرم در شوهر ، ممکن است آزمایشات تخصصی دیگری نیز الزامی تشخیص داده شود .

مطابق مقادیر مشخص شده سازمان بهداست جهانی شاخص های حداقل طبیعی کیفیت مایع منی مطابق زیر میباشد :

کل حجم مایع منی.....................Ejaculation volume: 1.5-5.5 ml

تعداد اسپرم ها در هر میلی لیتر.....Sperm Concentration: 20million sperm/ml

درصد اسپرم های متحرک .............Motility > 50%  

مورفولوژی (ةاهر نرمال)..................Morphology: > 30% WHO normal forms

از بین این مقادیر حرکت اسپرم بیش از بقیه با میزان باروری مرتبط است و از اهمیت بیشتری برخوردار میباشد.

اشکال غیر طبیعی اسپرم در شکل زیر نشان داده شده است:

(فقط عکس سمت چپ نرمال است)

خواص فیزیکی و انالیز نتایج:
مایع منی تازه به صورت لخته میباشد که در مدت ۵ تا۳۰ دقیقه بعد از انزال مایع میشود. بعد از مایع شدن ویسکوزیته ان اندازه گیری میشود. حجم مایع منی باید حداقل ۱٫۵ سی سی باشد. حجم کمتر از این در مقابل اسیدیته واژن به اندازه کافی حالت بافری نداشته.
حجم کم مایع منی میتواند به علت انسداد. جمع اوری ناقص کمبود اندروژنی و یا انزال رتروگراد(به عقب) مایع منی باشد.

حرکت اسپرم مهمترین معیار سنجش کیفیت مایع منی و میزان باروری به حساب میاد و بایستی ۱-۳ ساعت بعید از جمع اوری مایع منی بررسی شود.

اینکه اسپرمی که حرکت نمی کند مرده یا زنده است نیز اهمیت دارد که با تست تورم هیپو اسموتیک انجام شده.

کیفیت حرکت باید حداقل ۲ باشد. (۴ خیلی خوب و ۰ بی حرکت است).
در غلظت های کم اسپرم اندازه گیری تستوسترون و اف اس هاش باید صورت گیرد.
گلبول های سفید بطور طبیعی در مایع منی وجود دارد ولی وقتی مقادیر ان بیش از ۱ میلیون در میلی لیتر باشد ممکن است نقش مهمی در ناباروری داشته باشد و به بررسی های بیشتر نیاز دارد.

فروکتوز در مایع منی:

مایع منی حاوی فروکتوز میباشد.(نوعی قند بسیار شیرین). این فروکتوز از قسمتی به نام سمینال وزیکول ها منشا میگیرد. در صورت کم بودن مایع منی و یا عدم وجود اسپرم (ازواسپرمی) اندازه گیری فروکتور مایع منی و انالیز ادرار باید انجا م شود.
انالیز ادرار بعد از انزال جهت بررسی وجود اسپرم در ادرار در تشخیص انزال رو به عقب نقش بسزایی دارد. این کار در بیماران دیابتی با حجم کم مایه منی و افرادی که جراحی های لگن انجام داده باید انجام شود.

کشت مایع منی:
مایع منی هنگام عبور معمولا با باکتریهای مجرا الوده شده بنابر این کشت مایع منی به صورت روتین انجام نشده.
و در صورت شک به عفونت مجاری تناسلی میتوان از این روش استفاده کرد.
در موارد زیر میتوانیم از کشت استفاده کنیم:
سابقه عفونت مجاری
ترشح غیر طبیعی پروستات
پیو اسپرمی

اندکس کیفیت تمام نمونه با در نظر گرفتن تعداد و حرکت و مورفولوژی و میزان فضای آکروزومی اسپرم

Total Sperm in Sample  :

تعداد کل اسپرم های زنده در کل حجم نمونه

Total Functional Sperm in Sample  :

تعداد کل اسپرمهای دارای مورفولوژی نرمال و متحرک پیشرونده گرید ۳ و ۴ در کل حجم نمونه

Total Motile Sperm  :

تعداد کل اسپرم های متحرک در کل حجم نمونه

* علل غیر طبیعی بودن آزمایش اسپرموگرام

در بررسی های کمی مهمترین فاکتور تعداد اسپرم است و در برسیهای کیفی نیز مهمترین فاکتور حرکت اسپرم است .
بعضی از دلایلی را که می توانند منجر به غیر طبیعی بودن آزمایش اسپرم شوند :

۱- زمان گرفتن اسپرم :

بهترین زمان برای آزمایش اسپرم ۷۲ ساعت پس از آخرین انزال است.مشاهده شده که هر روز که از آخرین انزال بگذرد به حجم مایع منی طور تقریبی ۴/۰سی سی و به تعداد اسپرم ها ۱۰ میلیون اضافه می شود باید یاد آوری شود که نمونه گیری بعد از ۷ روز نیز مناسب نمی باشد چرا که بعد از این زمان اگر چه تعداداسپرم افزایش می یابد ولی کیفیت حرکت آن بطور قابل ملاحظه ای کاهش دارد.
بد نیست د و نکته در اینجا ذکر شود اول آن که اگر زوجین قصد داشتن فرزند را دارند بهترین حالت؛ نزدیکی هر ۳۶ ساعت یک بار است(نه ۷۲ ساعت). نزدیکی در زمانهای کمتر و یا بیشتر شانس بارداری افزایش نخواهد داد ودوم اینکه این مطلب(افزایش اسپرم در طی زمان) در افراد طبیعی صدق می کند ولی در افرادی که تعداد اسپرم ها ی آنها به دلایل دیگری کم باشد؛ فاکتور زمان تاثیر کمی بر تعداد اسپرم ها خواهد داشت

۲- در معرض قرار داشتن بیضه در دمای بالا:

دمای مناسب برای ساخت اسپرم ۳۱ تا ۳۴ درجه است برای همین بیضه ها در خارج از بدن که دمای ۳۷ درجه می باشد قر ار دارند. حال اگر بیضه ها در شرایطی قرار بگیرند که نتوانند دمای ساخت اسپرم رافراهم کنند ؛ساخت اسپرم مختل خواهد شد مثل عادت داشتن به حمام گرم و طولانی ؛سونا ؛ لباس زیر تنگ ؛ نشتن های طولانی مثل شغل رانندگی
۳ – مشاهده شده است که آلرژی و حساسیت ساخت اسپرم را مختل می کند
۴- استفاده از دارو های خاص مثل سایمتدین اسپیرنولاکتون؛ اریترومایسین و مهمتر ازهمه کورتون ها
۵- مصرف زیاد الکل و مواد ی مثل ماری جوانا کوکاین نیز می توانند در عقیمی مردان نقش ایفا کنند در مورد کشیدن سیگار اقوال منتاقض می باشد بعضی از مطالعات سیگار را از عواملی میداند که در عقیمی مردان نقش دارد و بعضی این نقش را قایل نمی باشند در مورد مصرف چای و قهوه نیز مطلبی که دال بر نقش منفی آنها باشد ذکر نشده است
۶-آلودگی هوا و محیط :

در یک مطالعه مشخص گردیده که آلودگی هوا و مواد سمی باعث کاهش تعداد اسپرم می شوند در این مطاله مردانی که در روستا ها زندگی می کردند در مقایسه با مردانی که در شهر های آلوده زندگی می کردند دارای کمیت و کیفیت بهتری در آزمایش اسپرمو گرام بودند .
۷- سابقه ضربه به بیضه و یا جراحی آ ن و همچنین سابقه بیماری اوریون میتوانند از علل دیگر عقیمی در مردان و بالطبع یک آزمایش غیر طبیعی اسپرمو گرام باشد

باید یاد آور شد که کیفیت مایع منی در یک فرد روز به روز متغیر است و همین طور نتایج انالیز مایع منی بسیار وابسته به تکنیک جمع اوری نمونه دارد.

مثلا طول مدت عدم مقاربت قبل از جمع اوری نمونه اهمیت زیادی دارد و با هر روز عدم مقاربت تا یک هفته حجم مایع منی تاچهار دهم سی سی و غلظت اسپرم ۱۰-۱۵ میل در سی سی افزایش میابد.

ولی وقتی دوره عدم مقاربت بیش از ۷ روز شود حرکت اسپرم ها کاهش میابد.به همین دلیل توصیه میشود که جمع اوری نمونه ۴۸-۷۲ ساعت بعد از اخرین مقاربت انجام شود.

برای به دست اوردن میزان پایه کیفیت اسپرم بایستی حداقل ۲ نمونه انالیز مایع منی انجام شود.
نمونه مایع منی از طریق استمنا امیزش منقطع و یا کاندوم های مخصوص بدون مایع کشنده اسپرم جمع اوری شود. نمونه باید داخل ظرف شیشه ای دهان گشاد تمیز ریخته شود. لازم نیست که ظرف استریل باشد.

 
حجم مایع منی بایستی حداقل 5/1 سی سی باشد زیرا مقادیر کمتر ممکن است در مقابل اسیدیته واژن به اندازه کافی حالت بافری نداشته باشد .

غلظت اسپرم باید بیش از 20 میلیون باشد و در غلظتهای کمتر احتمال حاملگی کاهش می یابد.

میزان طبیعی حرکت اسپرم  60-50 درصد اسپرمهای متحرک می باشد و کیفیت حرکت آنها باید حداقل درجه 2 باشد (درجه صفر یعنی بی حرکت ، درجه 4 یعنی حرکت فوق العاده خوب به جلو) .

شکل (مورفولوژی) اسپرم هم مهم است و ممکن است با میزان باروری مرد رابطه داشته باشد .

OligoSpermia به معنی کمبود اسپرم و PyoSpermia به معنی وجود عفونت در مایع منی می باشد.